|
|
|
|
 |
|
|
MAYIS YEDİSİ
Mayıs Yedisi adı Rumi Takvim'e göre konulmuştur. Rumi Takvim'e göre 7 Mayıs, kullanmakta olduğumuz Miladi Takvim'e göre her yıl Mayıs ayının 21. gününe denk gelmektedir.
|
|
|
|
|
|
Mayıs Yedisi geldiğinde dere ile denizin sularının birbirine karıştığı yerden su alınır. Su alma işi özellikle seher vaktinde yapılır. Özellikle yeni doğmuş çocuklarile nazara, sihire veya büyüye yakalandıklarına inananlara bu suyla yıkanır.
|
|
|
|
|
Yıkanma sırasında dualar okunur. Böylece gelecek yılın Mayıs Yedisi'ne kadar nazar, sihir veya büyüden korunulmuş olur.Bu gelenek, denizden uzak iç kesimlerde de uygulanır. Mayıs Yedisi'nde dere ile denizin karıştığı yerden sualamayanlar ise seher vakti arkasına bakmadan besmeleyi çekerek evden çıkarak yedi ayrı gözden (kaynaktan)kaplarını su ile doldururlar. Yine nazara, sihire ve büyüye karşı bu suyla yıkanırlar.;
MART DOKUZU
Mart Dokuzu geleneği ölüm ve hayat ile ilgili olup halen sürdürülen bir gelenektir.İnanılır ki, Martın dokuzuncu gününde tüm cadılar toplanır. Kimi kedi, kimi sinek,kimi köpek şeklinde kılık değiştirirek kırkını aşmamış çocukları yerler. Bu nedenle Martın dokuzunda kırkını aşmamış çoçuklar özel bir dikkatle korunur. Tahta yemek kaşıkları su içinde bırakılır. Amaç, cadıların yemek yenilen kaşıklara ağızlarını sürüp kirletmelerini engellemektir..
|
|
|
|
AYAKBAĞI KESME
Kimi yürüme güçlüğü çeken çoçukların ayaklarında adım atmayı engelleyen bir bağ var olduğuna inanılır. Bunun için çoçuklar ya bir üzüm teveğinden yedi kere geçirilir ya da herhangi bir ailenin ilk çoçuğu, yeni doğmuş bebeğin ayağına üç kere iplik bağlayarak koparır. Böylece bebek,ayakbağından kurtulmuş sayılır.
|
|
|
|
|
|
DAMAT ASMA GELENEĞİ
Düğün aşamasında kız tarafından bir grup, damat adayını yakınlarının elinden alarak, herhangi bir ğaca ayaklarından asarlar. Kız tarafı adına isteklerini kabul ettirene kadar bu durumu devam ettirirler. Damat tarafından gerekli söz verildikten sonra, aynı grup damadı tekrar evine teslim edilir.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
TÜRKÜLERİMİZ
Espiye nin bilinen ve hala düğünlerde çalınıp söylenen en önemli türküsü hiç şüphesiz kendi adıyla anılandır.Espiye deresi adını taşıyan tükümüzün iki dörtlüğü şöyledir.
Espiye deresine
Taş köprü kurulacak
Ben hakime danıştım
O yar benim olacak
Yaylanın çimenine
Kuzu yayılır kuzu
Günde bu günkü gündür
Sallan yosmanın kızı.
|
|
|
|
|
YÖRESEL DİLİMİZ
Halkımızın kullandığı dil; Trabzon ve Rize yöresinde kullanılan Karadeniz konuşamsı tarzından farklıdır. Bazı köylerimizde Trabzon yöresinden gelmiş vatandaşlarımızın konuşma tarzı, klasik Karadeniz konuşma tarzını andırmakla birlikte, bu insanlarımız sayıca çok azdır.
Yaygın konuşma ağzının başlıca özelliği; sözlerin, "aha", "ta", "ula", "eh", "gız", "haydi" gibi ünlemlerle birlikte, sanki bunlardan güç alarak söylenmesi; "bana" ve "sana" zamirlerinin "bağa" ve "sağa" biçimlerinde çekimli fiillerin ve sonlarındaki eklerin de kısaltılıp değiştirilerek telaffuz edilmesidir.
Konuşma dilinmde; "gitmek" fiilinin şimdiki zamanda çekimlenmiş biçimi; "gidim, gidin, gidiyuk, gidiyusunuz" şeklindedir.
|
|
|
|
|
YÖRESEL DİL
|
TÜRKÇE KARŞILIĞI
|
CÜMLE İÇİNDE KULLANIMI
|
|
Abrul
|
Nisan
|
Abrul ayından sonra yaylaya gideceğiz.
|
|
Accuk
|
Az olan
|
Accuk elma versene.
|
|
Ağuşık
|
Yarı açık
|
Kapı ağuşık, hırp olmuyor.
|
|
Ahacuk
|
İşte
|
Bizim ev ahacuk
|
|
Akınmak
|
Kaymak
|
Çocukların akınmaktan pantolonları yırtıldı.
|
|
Akuru
|
Yamaca paralel
|
Akuru gel
|
|
Alaf
|
Hayvanlar için yaprak demeti
|
Ahmet alaf almaya gitti
|
|
Alemeşkere
|
Açıktan, alenen
|
Alemeşkere bu yapılır mı?
|
|
Andır
|
İşe yaramayan
|
Andır galsın
|
|
Angıramak
|
Avazı çıktığı kadar bağırmak
|
Angırama geliyorum.
|
|
Anlak
|
Meydan
|
Annama gel.
|
|
Annaklamak
|
Bakmak
|
Beri ennakla
|
|
Argış
|
Yük için ara verilen ver
|
Odunu argışa attık
|
|
Aşak
|
Eğerceğin yuvarlak parçası
|
Eğerceğin aşağını kaybettim
|
|
Aşana
|
Mutfak
|
Aşana çok sıcak oldu.
|
|
Aşar
|
Turşu kurma maddesi
|
Bu seneki aşarım beter zollu olmuş heri.
|
|
Aşki
|
Tevekkeli
|
Usta hastaymış. Aşki işe gelmedi.
|
|
Atlamak
|
Ayıklmak, temizlemek
|
Bahçe atlamaya gittiler.
|
|
Avu
|
Zehir
|
Avular çiçek açtı
|
|
Ayam
|
Hava
|
Ayam zabacca beter zollu olacak
|
|
Ayama
|
Lakap
|
Onun ayaması keçemen.
|
|
Bad
|
Koyun geceleme yeri
|
Koyunlar bada girdi.
|
|
Başşak
|
Fındık sonu toplanan artık
|
Günde 1 got başşak ederim.
|
|
Bayak
|
Biraz önce
|
Bayak öyle demiyordun ama.
|
|
Bece
|
Bu gece
|
Bece bize gel
|
|
Bere
|
Koyu sağma yeri
|
Koyunlar bereye indi kuzular birazdan gelir
|
|
Bıldır
|
Geçen sene
|
Bıldır daha iyi mahsul vardı.
|
|
Bibi
|
Büyük hala
|
Bibimlere gideceğiz akşama kalmayın.
|
|
Bişi
|
Gizli şey
|
Akuru gel bişi diyeceğim
|
|
Bitdoma
|
Azıcık, çok az, küçük
|
Bitdoma mısır verdi.
|
|
Biz
|
Miz
|
Danaya biz taktık emmesin diye.
|
|
Boydak
|
Tek basına, başı boş
|
Oğlan boydak gelmiş.
|
|
Bozaltı
|
Alaca karanlık
|
Sabah bozaltısına çıktı gitti.
|
|
Böce
|
Fasulye
|
Bu sene böcemiz yok
|
|
Buymak
|
Üşümek
|
Hava çok soğuk buydum.
|
|
Büngüldemek
|
Yerinde duramamak
|
Ne büngüldüyorsun ?
|
|
Caht
|
Gayret
|
Sınıfını geçmeye caht ediyor.
|
|
Caplama
|
Fıraklıya yatay çakılan çıta
|
Fıraklıya caplama vuracağım.
|
|
Caranak
|
Sağanak yağmur
|
Caranak geldi ıslandım.
|
|
Caydak
|
Yalniz, sade
|
Oğlan caydak geldi.
|
|
Celecoş
|
Keş’ten yapılan yemek
|
Sahura celecoş yapalım.
|
|
Cenik
|
Sahile yakın köyler
|
Yayladan cenige gidiyorum
|
|
Cıbban
|
Alkış
|
Öğle sevindi ki; cıbban attı.
|
|
Cıdık
|
Tuzak
|
Cıdığı kurdum.
|
|
Cıftır
|
Hızlı
|
Cıftır gibi gittim geldim.
|
|
Cıldırt
|
Çok sulu
|
Ayran caldırt su !
|
|
Cılga
|
İnce su yolu
|
Otlağa cılga çektim
|
|
Cımbış
|
Komik
|
Beter cımbış heri
|
|
Cındık
|
Küçük
|
Çocuk cındık gibi
|
|
Cırıtta
|
Hamur kızartması
|
Sabah cırıtta yiyeceğiz.
|
|
Cıvırtmak
|
Zehirli İshal olmak
|
İnek cıvırtıyor.
|
|
Cıymak
|
Ağaç kökü
|
Çam kayalara cıymak salmış.
|
|
Cicik
|
Meme
|
İneğin cicikleri yara olmuş
|
|
Cilim
|
Su gecirmez çamur
|
Saca cilim çamur getirdim.
|
|
Cimbar
|
İğreti baraka, kahve
|
Akşama cimbara gel
|
|
Çalpama
|
Yoğurdun çırpılmışı
|
Yoğurt çalpa da içelim.
|
|
Çangal
|
Sırık
|
Fasulyeler çangalda sallanıyor.
|
|
Çara
|
Akıntı
|
İnekten çara geldi.
|
|
Çavgun
|
Yatay yağan yağmur veya kar
|
Merekteki otlar çavgundan ıslanmış.
|
|
Çeç
|
Bozuk para, ayıklanmış fındık
|
Biraz çeç fındığım var
|
|
Çencik
|
Kapı mandalı
|
Kapının çengiğini taktınız mı?
|
|
Çentii
|
Dasdar’dan yapılan çanta
|
Bi çenti honça geldi.
|
|
Çentik
|
İz, yara
|
Ağaca çentik atmışlar.
|
|
Çetdüğüm
|
Kördüğüm
|
Gınnap çetdüğüm olmuş
|
|
Çıpır
|
Alaca renkli
|
Yılan çısçıpır.
|
|
Çıpırlak
|
Çok renkli
|
Kazağın rengi çok çıpırlak
|
|
Çort
|
Dikenli yer
|
Dikkat et çorta düşersin
|
|
Çölük
|
Küçük ağaç parçası
|
Çocuklar çölükle oynuyor.
|
|
Çömen
|
Otluk
|
Çömenden ot getir.
|
|
Çömez
|
Çocuk
|
Çömez kolukla iş yapılmaz.
|
|
Çöör
|
Mısırın köke yakın kısmı
|
Otu çööre kaldırdık.
|
|
Çöten
|
Mısır ambarı
|
Darıyı çötene koyduk.
|
|
Dadduk
|
Tatlı, sevimli
|
Ufaklık beter dadduk.
|
|
Dasdar
|
Geniş olmayan Yün kilim
|
Dasdar dokumaya gittiler
|
|
Debertmek
|
Karıştırmak
|
Tavuk gibi ne debertiyorsun
|
|
Depebızlık
|
Takla
|
Çocuk çayırda depebızlık kılıyor.
|
|
Depük
|
Kuru, ıslak olmayan yer
|
Yerler depük
|
|
Derbey
|
Lüks lastik (ayakkabı)
|
Camiyana derbey lastiği ile gideceğim.
|
|
Dişemek
|
Keskin hale getirmek.
|
Değirmen taşını dişemeye geldiler.
|
|
Divron
|
Ucu çatal V şeklinde yaba
|
Otu çengele divronla taktık.
|
|
Dobuç
|
Ucu sivri olmayan
|
Kalemin ucu iyice dobuç oldu. Açmak lazım.
|
|
Doh
|
Dikkat, hayret
|
Doh ! biri çağırıyor galiba
|
|
Dundar
|
Ustu kapalı
|
Yagmurda dundara dur ıslanırsın.
|
|
Düdek
|
Olgunlaşmamış meyve
|
Çocuklar incirin düdeğini yolmuş
|
|
Düşün
|
Mola, ara
|
Yaylaya giderken. Olucak’ta düşün edeceğiz.
|
|
Ebrimek
|
İncelmek, eskimek
|
Gömlek de iyice ebridi.
|
|
Ecünnü
|
Cin
|
Seni ecünnü çarpmış
|
|
Efir
|
Yanma hissi
|
Elini suya tut. Efirini alır.
|
|
Eğercek
|
Kirman
|
Eğercekle yün eğiriyor.
|
|
Ehel
|
İyi
|
Beter ehel oldu.
|
|
Encamı
|
Yaklaşık olarak
|
Ne var heri. Encamı bir goşama darı
|
|
Eşkere
|
Alenen, açıkça
|
Türküyü eşkere söyle.
|
|
Evcük
|
Çocuk oyun alanı
|
Çocuklar dere kıyısına evcük yaptılar.
|
|
Evsi
|
Ucu yanmış odun
|
Evsileri söndürmeden evden çıkma.
|
|
Evşün
|
Ekmek çevirmeye yarayan alet
|
Evşünle ekmeği çevirdim.
|
|
Evza
|
Kivrit
|
Evzan var mı? Ateş yakalım.
|
|
Farimek
|
Hafiflemek
|
Yağmur biraz faridi.
|
|
Faşırtı
|
Parazit.
|
Radyo faşırtı yapıyor.
|
|
Fayrap
|
Ateş, alev
|
Çocuklar mereğin götüne favrabı verdi.
|
|
Felifekiç
|
Paramparça
|
Araba kazada felifekiç oldu.
|
|
Feşel
|
Yaramaz, afacan
|
Oğlan beter feşel oldu.
|
|
Fetir
|
Sac üstünde yapılan bazlama
|
Sabah yağlı fetir devürmesi ne güzel olur.
|
|
Fıraklı
|
Örme çit
|
Çitin kenarını fıraklı yaptık.
|
|
Fırıç
|
Pişmiş meyve
|
Elmanın fırıçına da doyulmaz
|
|
Fışırtmak
|
Fırlatmak
|
Çocuklar taşı dereye fışırtıyor.
|
|
Follamak
|
Dış kabuk çıkarma
|
Fasulyeyi folla.
|
|
Fosük
|
Dişi olmayan
|
Fösük konuşuyor.
|
|
Gaban
|
Kaş, yamaç
|
Kaş gaban demeden gezdik.
|
|
Gaccuk
|
Kadar
|
Cin gaccuk boşluk kaldı.
|
|
Gacır
|
Yaş fındık kabuğu
|
Patoz gacıra gıynak katmış
|
|
Gagiliç
|
Biçimsiz, kaba, kuru
|
Zayıflamışta gagiliç olmuş.
|
|
Galemlik
|
Baca
|
Galemliğin şapkası rüzgardan düştü.
|
|
Gambak
|
Kel
|
Saçını sıfıra vurmuş kafası gambak olmuş
|
|
Ganayaklı
|
Sakin, mazlum
|
Bu çocuk çok ganayaklı
|
|
Garalastik
|
Lastik ayakkabı
|
42 numara garalastik giyerim
|
|
Gararbazar
|
Aşağı yukarı
|
Gararbazara iş olmaz. Ne kadar lazım.
|
|
Garcaşturma
|
Karıştırma, tahrikleme
|
Gavga garcasturma
|
|
Garduf
|
Patates
|
Akşama garduf sirkelisi var.
|
|
Garsamba
|
Eşya kalabalığı
|
Ev garsambayla doldu
|
|
Gasmuk
|
Taze çam kabuğu
|
Yaylada gasmuk yediğimiz günleri unutamam
|
|
Gavsun
|
Fındığın en dış yeşil kısmı
|
Gavsunu hararla tama koy.
|
|
Gavunç
|
Hadım
|
Hayalarına vurma gavunç olur.
|
|
Gebic
|
Kenarı olmayan
|
Duvarın bir tarafı gebiç kaldı
|
|
Gebicci
|
Değirmenci
|
Zaranın yarısını gebicci aldı.
|
|
Gecin
|
Follanmış fasulye kabuğu
|
Gecinleri yala, böceleri tereğe koy.
|
|
Gegecen
|
Bir çeşit orak
|
Gegecenle alafa gitti.
|
|
Gelçek
|
Merdiven
|
Mazıya gelçekle çıkılır.
|
|
Gerevi
|
Dal eğmek için kullanılan odun
|
Gervi de nasil bire benziyor.
|
|
Gıcımık
|
Sinir bozan, sinirlenilen
|
Çok gıcımık oldum.
|
|
Gıdık
|
Küçük sepet
|
Yumurtaları gıdığa koy, kırılmasın.
|
|
Gılik
|
Küçük ekmek
|
Sacdaki gıliki ömeç yapta yiyelim.
|
|
Gınnap
|
İp
|
Gınnap getir bağlayalım.
|
|
Gırklık
|
Koyun gırkma aleti
|
Gırklıkla koyunları gırktık.
|
|
Gışmık
|
Hayvan tekmesi
|
İnek gışmık atıyor. Yanına yaklaşma !
|
|
Gıymık
|
İnce ağaç parçası
|
Elime gıymık battı.
|
|
Gıynak
|
Tekleme fındık gavsunu
|
Patoz gacıra gıynak katmış.
|
|
Girebi
|
Küçük balta
|
Girebiy ver bahçe atlamaya gideceğim.
|
|
Gobca
|
Düğme
|
Gömleğin gobcaları düşmüş.
|
|
Gofil
|
Fıçı
|
Gofille su getir.
|
|
Gol
|
Küçük raf
|
Kittikler kapının golunda.
|
|
Gook
|
Kuytu. Çukur, delik.
|
Gözleri googa çekildi. Ölecek herhalde
|
|
Goşama
|
İki avuç miktarı
|
Bir goşama mısır ver.
|
|
Got
|
7 kg gelen olçü (külekten)
|
2 got başşak ettim
|
|
Gönümek
|
Meyvenin yumuşaması
|
Armutlar iyice gönüdü
|
|
Gumbul
|
Büyük sepet
|
Gumbulla gazel almaya gidicem.
|
|
Guruş taşı
|
Ocaklıktaki çıkıntı taşı
|
Lambayı guruş taşına koy.
|
|
Guvak
|
Kepek
|
Saçların çok guvaklanmış.
|
|
Guytak
|
Çukur
|
Yollar guytak dolu dikkat et.
|
|
Gübür
|
Toz ve pislik parçaları
|
Evin iyice tozunu gübürünü temizle.
|
|
Güvenek
|
İri sinek
|
Yazın yaylalarada güvenek çok olur.
|
|
Haccak
|
Güzel
|
Bu kız beter haccak
|
|
Haçan
|
Henüz
|
Haçan almayacaktın niye kandırdın
|
|
Halefet
|
Sohbet
|
Çocuklarla halefet ediyoruz.
|
|
Halik
|
Küçük taş
|
Halik taşları duvarın arasına koyarlar.
|
|
Halpıtmak
|
Yoğurt yemek
|
Yaylada yoğurt halpıtmanın tadına doyulmuyor.
|
|
Haltuk
|
Buzağının boynundaki ip tasma
|
Danayı haltuğundan tut. Kaçmasın
|
|
Galemlik
|
Baca
|
Galemliğin şapkası rüzgardan düştü.
|
|
Gambak
|
Kel
|
Saçını sıfıra vurmuş kafası gambak olmuş
|
|
Ganayaklı
|
Sakin, mazlum
|
Bu çocuk çok ganayaklı
|
|
Garalastik
|
Lastik ayakkabı
|
42 numara garalastik giyerim
|
|
Gararbazar
|
Aşağı yukarı
|
Gararbazara iş olmaz. Ne kadar lazım.
|
|
Garcaşturma
|
Karıştırma, tahrikleme
|
Gavga garcasturma
|
|
Garduf
|
Patates
|
Akşama garduf sirkelisi var.
|
|
Garsamba
|
Eşya kalabalığı
|
Ev garsambayla doldu
|
|
Gasmuk
|
Taze çam kabuğu
|
Yaylada gasmuk yediğimiz günleri unutamam
|
|
Gavsun
|
Fındığın en dış yeşil kısmı
|
Gavsunu hararla tama koy.
|
|
Gavunç
|
Hadım
|
Hayalarına vurma gavunç olur.
|
|
Gebic
|
Kenarı olmayan
|
Duvarın bir tarafı gebiç kaldı
|
|
Gebicci
|
Değirmenci
|
Zaranın yarısını gebicci aldı.
|
|
Gecin
|
Follanmış fasulye kabuğu
|
Gecinleri yala, böceleri tereğe koy.
|
|
Gegecen
|
Bir çeşit orak
|
Gegecenle alafa gitti.
|
|
Gelçek
|
Merdiven
|
Mazıya gelçekle çıkılır.
|
|
Gerevi
|
Dal eğmek için kullanılan odun
|
Gervi de nasil bire (1) e benziyor.
|
|
Gıcımık
|
Sinir bozan, sinirlenilen
|
Çok gıcımık oldum.
|
|
Gıdık
|
Küçük sepet
|
Yumurtaları gıdığa koy, kırılmasın.
|
|
Gılik
|
Küçük ekmek
|
Sacdaki gıliki ömeç yapta yiyelim.
|
|
Gınnap
|
İp
|
Gınnap getir bağlayalım.
|
|
Gırklık
|
Koyun gırkma aleti
|
Gırklıkla koyunları gırktık.
|
|
Gışmık
|
Hayvan tekmesi
|
İnek gışmık atıyor. Yanına yaklaşma !
|
|
Gıymık
|
İnce ağaç parçası
|
Elime gıymık battı.
|
|
Gıynak
|
Tekleme fındık gavsunu
|
Patoz gacıra gıynak katmış.
|
|
Girebi
|
Küçük balta
|
Girebiy ver bahçe atlamaya gideceğim.
|
|
Gobca
|
Düğme
|
Gömleğin gobcaları düşmüş.
|
|
Gofil
|
Fıçı
|
Gofille su getir.
|
|
Gol
|
Küçük raf
|
Kittikler kapının golunda.
|
|
Gook
|
Kuytu. Çukur, delik.
|
Gözleri googa çekildi. Ölecek herhalde
|
|
Goşama
|
İki avuç miktarı
|
Bir goşama mısır ver.
|
|
Got
|
7 kg gelen olçü (külekten)
|
2 got başşak ettim
|
|
Gönümek
|
Meyvenin yumuşaması
|
Armutlar iyice gönüdü
|
|
Gumbul
|
Büyük sepet
|
Gumbulla gazel almaya gidicem.
|
|
Guruş taşı
|
Ocaklıktaki çıkıntı taşı
|
Lambayı guruş taşına koy.
|
|
Guvak
|
Kepek
|
Saçların çok guvaklanmış.
|
|
Guytak
|
Çukur
|
Yollar guytak dolu dikkat et.
|
|
Gübür
|
Toz ve pislik parçaları
|
Evin iyice tozunu gübürünü temizle.
|
|
Güvenek
|
İri sinek
|
Yazın yaylalarada güvenek çok olur.
|
|
|
|
|
|
